भारत स्वतंत्र होण्यापूर्वी वैश्याव्यवसाय करणाऱ्या या 5 महिलांचे नाव आजही आदराने घेतलं जात….

0

जगाच्या कानाकोपऱ्यात कुठेही जा वैश्या व्यवसाय करणाऱ्या महिला ह्या सापडतातच.. समाजात जरी त्यांना अत्यंत वाईट नजरेने पहिले जाते तरीही त्या आपलं काम करतातच. साहजिकच आहे कधी पोटाचा प्रश्न तर कधी आणखी खी मजबुरी या गोष्टींमुळे त्या या मार्गावर येतात. परंतु वैश्या असलेल्या महिला सुद्धा राष्ट्रभक्त असतात हे मात्र नक्की…

जर इतिहासाचे पाने उलटून पहिली तर लक्षात येईल की ,अश्याही काही महिला होत्या ज्यांनी वैश्याव्यवसाय करत करत देशहिताची कामेही केली आहेत, आजच्या या लेखात आपण  अश्याच काही महिलांबद्दल जाणून घेणार आहोत.ज्यांचे कार्य केवळ त्या ववैश्या असल्यामुळे इतिहासात जास्त अधोरीखीत झालेलं नाहीये.

 

रेखा, माधुरी, राणी मुखर्जी आणि कतरिना कैफ यांसारख्या सेलिब्रिटींनी तवायफ म्हणून मोठ्या पडद्यावर तर आपण पाहिलंय. परंतु खऱ्या आयुष्यात वैश्या असूनही देशहिताची कामे करणाऱ्या या स्त्रियांची कहाणी कधी आपल्यापर्यंत पोहोचलीच नाही..

या वैश्यांच्या यादीत पाहिलं नाव येत ते म्हणजे भारतीय गायिका गौहर जान.

वैश्या

तुम्हाला कदाचित 2 नोव्हेंबर 1902 ही तारीख आठवत नसेल, पण हा दिवस भारतीय संगीत जगतासाठी खूप खास होता. या दिवशी डिस्कवर पहिले भारतीय गाणे रेकॉर्ड करण्यात आले होते. रेकॉर्डिंगमध्ये राग जोगियामध्ये ‘ख्याल’ गाणाऱ्या या गायिकेचे नाव गौहर जान होते. त्याआधी बनारस येथे ती एक प्रसिद्ध वैश्या म्हणून ओळखल्या जायची..

अर्मेनियन जोडप्याच्या मुलीचे खरे नाव गौहर जान हे अँजेलिना योवर्ड होते. तिच्या वडिलांचे नाव विल्यम येवार्ड आणि आईचे नाव व्हिक्टोरिया होते. आई-वडिलांच्या घटस्फोटानंतर आईने कलकत्त्याच्या मलक जानशी लग्न केले आणि अँजेलिना गौहर जान बनली. रामपूरचे उस्ताद वजीर खान आणि कलकत्त्याचे प्यारे साहिब यांच्याकडून गायनाचे प्रशिक्षण घेतल्यानंतर गौहर एक उत्तम गायिका बनली. उस्ताद मौजुद्दीन खान यांनी त्यांना ठुमरी शिकवली. कलकत्त्यात त्यांचे अनेक कोठे होते.

हेही वाचा:दाक्षिणात्य खाद्य संकृतीचा अभिमान असलेल्या ‘सांबर’चा शोध छत्रपती संभाजीराजेंनी लावलाय..

गौहर जान ही 19व्या शतकाच्या सुरुवातीला सर्वात महागडी वैश्या होती. एकशे एक गिनी सोने घेतल्यावरच ती एका मेळाव्यात गाण्यास तयार व्हायची असं म्हटल जात. यानंतर गौरा जानने मधल्या वयात अर्ध्या वयाच्या पठाणसोबत लग्न केले, पण लवकरच त्यांचा घटस्फोट झाला. घटस्फोटाच्या नादात तिने कोर्टात बरेच पैसे घालवले आणि ती रस्त्यावर आली.. वैश्या ते एक प्रसिद्ध गायक असा प्रवास करून ती आजही लोकांमध्ये आपलं नाव टिकवून आहे.

शेवटी 17 जून 1930 मध्ये दक्षिण भारतातील विस्मृतीच्या अवस्थेत त्यांचा मृत्यू झाल्याचे सांगितले जाते.

दुसरी वैश्या आहे ती म्हणजे ‘अवधची बेगम’

वैश्या

‘अवधची बेगम’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मुहम्मदी खान या व्यवसायाने तवायफ होत्या. अवधमध्ये त्यांचे डझनभर कोठे होते. तिच्या नृत्य आणि संगीताची जादू अशी होती की अवधचे नवाब वाजिद अली शाह यांनी तिच्याशी लग्न करून तिचे नाव हजरत महल ठेवले. १८५६ मध्ये इंग्रजांनी अवध ताब्यात घेतल्यावर वाजिद अली शाह कलकत्त्याला पळून गेले. पण, बेगम तिच्या वाड्यातून कुठेही गेल्या नाहीत. तिने आपला मुलगा बिरजीस काद्रा याला अवधचा राजा म्हणून घोषित केले आणि राज्यकारभाराची सूत्रे हाती घेतली. १८५७ च्या उठावात ज्यांनी इंग्रजांची दमछाक केली, त्यात बेगम हजरत महल यांचेही नाव घेतले जाते. तात्या टोपे यांच्यासमवेत त्यांनी हे युद्ध जिंकण्याचा प्रयत्न केला. मात्र तिचा पराभव झाल्यावर तिला नेपाळमध्ये आश्रय घ्यावा लागला.

1879 मध्ये त्यांचा विस्मृतीच्या अवस्थेत मृत्यू झाला. काठमांडूच्या जामा मशिदीत त्यांची आजही एक अनामिक कबर आहे.

 

तिसरी वैश्या महिला म्हणजे संजय दत्तची आजी जद्दनबाई…

होय, हे खरे आहे की नर्सिंग ही जद्दनबाईची मुलगी होती आणि संजय दत्त तिचा नातू होता. एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात संगीताच्या जाणकारांमध्ये जद्दनबाईंचे नाव अतिशय प्रेमाने घेतले जात असे. जद्दनबाईंचा जन्म १८९२ मध्ये झाला. त्यांनी आपले प्रारंभिक संगीत प्रशिक्षण कलकत्त्याच्या भैय्या साहेब गणपत यांच्याकडून घेतले, त्यानंतर उस्ताद मोईनुद्दीन खान यांनी त्यांना गझल गायन शिकवले.

कोलंबिया ग्रामोफोन कंपनीने त्यांचे रेकॉर्ड गाणे बाजारात नेऊन त्याला रातोरात प्रसिद्ध केले. जद्दनबाईंचे कोठे बनारस, कलकत्ता ते मुंबईपर्यंत पसरले होते, असे म्हणतात. वैश्या असण्याव्यतिरिक्त, तिची दुसरी ओळख म्हणजे ती भारतीय चित्रपट उद्योगातील पहिली महिला संगीत दिग्दर्शक होती.

 हेही वाचा: राजा मानसिंगच्या जयगड किल्ल्यातील खजिन्याचे पुढ काय झालं? हे आजही कोणालाच माहिती नाहीये..

 

इंग्रजांच्या काळात सर्वाधिक छापे जद्दनबाईंच्या जागेवर पडले. ती आपल्या घरात क्रांतिकारकांना आश्रय देते असा इंग्रजांना संशय होता. हे बर्‍याच अंशी खरे असले तरीदेखील कधीही तिच्या घरी क्रांतिकारी इंग्रजांना सापडले नाहीत. जद्दनबाईंनी देशातील क्रांतिकारकांना अनेक वेळा वेगवेगळ्या प्रकारे मदत केली. जद्दनबाईंनी आपली मुलगी नर्गिस यांना कामापासून दूर ठेवले आणि तिचे चांगले शिक्षण घेतले. नंतर तिने नर्गिसला बॉलिवूड डेब्यूमध्ये मदत केली.

लोकांना असे वाटते की ही वैश्या कव्वाली गाते, गझल आणि नज्मे म्हणते. ती असे काहीतरी गाते ज्यामुळे तुटलेल्या हृदयांना दिलासा मिळेल. जोहराबाई या सर्वांपेक्षा वेगळ्या होत्या. त्यांच्या गायकीत गझल, नजम, शादी होती तसेच भक्तीही होती. जोहराबाई या त्यांच्या काळातील एकमेव तवायफ होत्या, ज्या भक्तिरसात तल्लीन करणाऱ्या भजनांना आपला आवाज देत असत.

वैश्या

जोहराबाईं: जोहराबाईंना भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या स्तंभांपैकी एक मानले जाते. त्यांचे नाव गौहर जानसारखेच आदरणीय आहे. मर्दानी आवाजाच्या मालकीण जोहराबाई या आग्रा घराण्यातील होत्या. उस्ताद शेर खान यांच्यासारख्या संगीतकारांनी त्यांच्याकडून संगीताचे प्रशिक्षण घेतले होते, यावरून त्यांच्या कार्याचा अंदाज लावता येतो. त्यांच्या सुमारे ७८ रचना रेकॉर्डवर उपलब्ध आहेत.

फयाज खान आणि गुलाम अली यांच्यासारखे अझीझचे चाहते आजही त्यांची गाणी गातात.

हेही वाचा:दारूंच्या जगातील बिग ब्रदर असलेल्या पटियाला पेगने प्रसिद्ध व्हायच्या आधीच आयरिश पोलो संघाचा माज उतरवला होता.

देशाच्या मातीवर प्रेम करणाऱ्या रसूलन बाई.

बनारस घराण्याच्या शिल्पकार रसूलनबाई यांचा जन्म 1902 मध्ये झाला. संपत्तीच्या नावाखाली आईने दिलेले संगीताचे शिक्षण त्यांच्याकडे होते. उस्ताद शामू खान यांनी वयाच्या पाचव्या वर्षापासून ग्रूमिंगला सुरुवात केली. सारंगी वादक आशिक खान आणि उस्ताद नज्जू खान यांनी त्यांना वाद्यवादनाची ओळख करून दिली. उस्ताद बिस्मिल्ला खान हे देखील रसूलनबाईंच्या फनकारीचे चाहते होते. ते तिला साक्षात देवाची वाणी संबोधत. रसूलनबाईची ठुमरी संपूर्ण उत्तर प्रदेशला वेड लावत होती. 1947 मध्ये देशाची फाळणी झाली तेव्हा तिने पाकिस्तानात जाण्यास नकार दिला आणि बनारसमध्येच आपली खोली ठेवली. तर पती सुलेमान पाकिस्तानी झाला.

देश स्वतंत्र झाल्यानंतर बनारसची हवा बदलू लागली. वैश्यांच्या वस्तीला लोक बदनाम गली म्हणून ओळखू लागले त्यानंतर  ती अलाहाबादच्या फूटपाथवर लहान मुलांची टॉफी विकायची असे सांगितले जाते. अनेकवेळा ती त्याच रेडिओ स्टेशनच्या बाहेर भीक मागताना दिसली, जिथे ती कधी तिचे रेकॉर्डिंग वाजवत असे. त्याचप्रमाणे अपयशाच्या काळात त्यांचा अज्ञाताने मृत्यू झाला.

भारतात वैश्या या शब्दाची व्याख्या 1947 पासूनच बिघडली आहे, नाहीतर याआधी कोठ्यांना तेहजीब की पाठशाला म्हटले जायचे. जिथे संगीत, नृत्य आणि धार्मिक विधी केले जात होते. मात्र, त्या काळात ही अश्या  अनेक वैश्या होत्या ज्या आपल्या सामजिक कार्याने आजही लोकांच्या आठवणीत जिवंत आहेत. अन्यथा एका वैशेला मेल्याननंतर कोण का आठवेल?


हेही वाचा:

भारतातील या रहस्यमय रेल्वे स्टेशनवर रात्री कोणीही थांबत नाही, 3 नंबरच्या स्टेशनवर तर दिवसा ही जाण्यास घाबरतात लोक..

देशातील सर्वांत मोठ शिवमंदिर आपल्या औरंगाबाद जिल्ह्यात बांधलं जातंय..

लग्नानंतरही या अभिनेत्रीसोबत होते अजय देवगणचे अफेअर, काजोलला कळताच झाले होते असे हाल, वाचा हा किस्सा..

हा डाकू इंग्रज लोकांना मारून त्यांच्या हाताची बोटे कापून घेऊन जायचा..

Leave A Reply

Your email address will not be published.

error: कॉपी नाय राव शेअर करायचं..